< rel="stylesheet" href="assets/css/noscript.css" />

Παιδί και παιχνίδι.

Παιδί και παιχνίδι (και στις πολεμικές τέχνες)

Παιδί και παιχνίδι (και στις πολεμικές τέχνες).

Η σχέση του παιδιού με το παιχνίδι είναι τόσο παλιά όσο υπάρχει ο άνθρωπος επάνω στη γη. Σε όλες τις εποχές και όλα τα παιδιά της γης, παίζουν. Και είναι σημαντικό σαν παιδαγωγοί, να ασχοληθούμε με το παιχνίδι.

«Γιατί να παίξουμε παιχνίδια, όταν έχουμε τόση σοβαρή δουλειά»;  Γιατί, ενώ το παιχνίδι, για τους μεγάλους είναι τρόπος διασκέδασης, για τα παιδιά είναι τρόπος ζωής. Είναι το μέσο ψυχοσωματικής ανάπτυξης του παιδιού. Πρέπει να γίνει σαφές το γεγονός ότι το παιχνίδι δεν είναι διασκέδαση για το παιδί, αν και τον διασκεδάζει, αλλά τρόπος ωρίμανσης. Δεν πρέπει λοιπόν να εμποδίζονται τα παιδιά να παίζουν. Υπάρχει ανησυχία στο χώρο της παιδαγωγικής μπροστά στο φαινόμενο της αύξησης του χρόνου που αφιερώνεται στα μαθήματα εις βάρος του χρόνου που αφιερώνεται στο παιχνίδι σε παιδιά του δημοτικού και του γυμνασίου ακόμα. Υπάρχουν οργανώσεις που καταπολεμούν το φαινόμενο αυτό, ευαισθητοποιώντας γονείς και εκπαιδευτικούς φορείς να αντιστρέψουν αυτές τις ανισορροπίες. (International Play Association). Τα παιδιά παίζουν ελεύθερα και παίζουν μετά από καθοδήγηση ή παρέμβαση κάποιου ενηλίκου. Με τη λέξη παιχνίδια εννοώ όλες οι δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχει το παιδί και που έχουν το στοιχείο της διασκέδασης μέσα τους. Δεν είναι εργασία, δεν είναι μάθημα, δεν είναι καταναγκαστική δραστηριότητα.  

«Ποιος είναι ρόλος του παιχνιδιού; Σε τι χρησιμεύει»;   Επειδή το παιχνίδι είναι πολύ σπουδαίο για το παιδί, όπως είναι το πόσιμο νερό και η τροφή, πάρα πολλοί διεθνείς οργανισμοί αναφέρουν το παιχνίδι όχι μόνο σαν μια αναγκαιότητα αλλά και σαν ένα δικαίωμα του παιδιού γιατί σχετίζεται άμεσα με την ομαλή του ανάπτυξη : Το άρθρο 31ο της Διακήρυξης των Ενωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού που υπογράφτηκε στις 20 Νοεμβρίου 1989, λέει : «States Parties recognize the right of the child to rest and leisure, to engage in play and recreational activities appropriate to the age of the child and to participate freely in cultural life and the arts.» «Τα κράτη μέλη αναγνωρίζουν το δικαίωμα στο παιδί να αναπαύεται και να ψυχαγωγείται, να παίρνει μέρος σε παιχνίδια και ψυχαγωγικές δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία του παιδιού και να συμμετέχει ελεύθερα στην πολιτισμική ζωή και στις τέχνες.»

Ενώ για τον ενήλικα το παιχνίδι είναι ένας τρόπος ψυχαγωγίας μετά την εργασία, το παιχνίδι είναι τρόπος ζωής για το παιδί, είναι η ίδια η ζωή, ανάμεσα στις λίγες ώρες εργασίας (μαθημάτων) που έχει. Ένα γερό παιδί παίζει περίπου 15.000 ώρες τα πρώτα 6 χρόνια της ζωής του και άλλες 10.000 ώρες στα σχολικά του χρόνια. Είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη του δυναμισμού του παιδιού, της φυσικής και ψυχικής ωρίμανσης του να αφήνει τη φαντασία του να εκδηλωθεί.

Το παιχνίδι με φυσική άσκηση συμβάλλει στην υγιή σωματική ανάπτυξη του παιδιού και ιδιαίτερα αναπτύσσουν τη μυϊκή δύναμη, την ευκινησία την αντοχή, την ταχύτητα, την ετοιμότητα. Η σωματική άσκηση αυξάνει επίσης την απόδοση του παιδιού στις μαθησιακές απαιτήσεις. Η έλλειψη σωματικής άσκησης μέσα από το παιχνίδι προκαλεί σοβαρό δημοσιονομικό πρόβλημα : 40% νέων παιδιών έχουν προδιαθεσικούς παράγοντες για καρδιοπάθειες. Μέσα από το φυσικό παιχνίδι τα παιδιά μαθαίνουν για τις σωματικές τους ικανότητες και πως να ελέγχουν το σώμα τους. Η σωματική άσκηση τροφοδοτεί τον εγκέφαλο με περισσότερο αίμα και τα εγκεφαλικά κύτταρα με υγιέστερες φυσικές ουσίες. Αυτές οι ουσίες αυξάνουν την εγκεφαλική ανάπτυξη και ιδιαίτερα βοηθούν τον εγκέφαλο να κάνει περισσότερες νευρωνικές συνδέσεις. Οι αυξημένες συνδέσεις αυτές βελτιώνουν τις επιδώσεις του εγκεφάλου στην επεξεργασία πληροφοριών.

Το παιχνίδι συμβάλλει στην συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού. Ένας λόγος είναι η μείωση του άγχους που επιτυγχάνεται μέσα από παιχνίδι γιατί το παιδί μαθαίνει να χειρίζεται στρεσογόνες καταστάσεις και να αποκτήσει αυτό-έλεγχο. Στο παιχνίδι μαθαίνει το παιδί τις ικανότητές του, μαθαίνει να επιμείνει, να κατευθύνεται, να αναλαμβάνει τις ευθύνες. Αντιλαμβάνεται που είναι τα όρια της δικής τους προσωπικότητας και ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή ή μη από τους συνομήλικούς του. Το παιχνίδι περιορίζει την ένταση που νιώθει όταν πρέπει να ολοκληρώσει κάτι ή πρέπει να μάθει κάτι. Τα παιδιά εκφράζουν και επεξεργάζονται συναισθηματικά γεγονότα της ημέρας μέσα από τα ελεύθερα παιχνίδια τους. Δηλαδή αναπαριστάνουν στο παιχνίδι τους μια κατάσταση η οποία τους προκάλεσε φόβο στην πραγματικότητα, με σκοπό να την ελέγξουν μέσα στο παιχνίδι.

Το παιχνίδι συμβάλει στην νοητική ανάπτυξη του παιδιού. Έχουν γραφτεί τόμοι και τόμοι επάνω στη σχέση μεταξύ παιχνιδιού και γνώση-νόηση. Το παιδί αναπτύσσει νοητικά σχήματα και γνωστική αφομοίωση μέσα από την ψηλάφηση, τον χειρισμό, την εξερευνητική συμπεριφορά που προκύπτουν στα διάφορα παιχνίδια. Τα παιδιά μπορούν να θυμηθούν καλύτερα, να συγκεντρωθούν καλύτερα και να ρυθμίσουν τη συμπεριφορά τους καλύτερα παίζοντας παρά σε οποιεσδήποτε άλλες συνθήκες.  Όταν τα παιδιά έχουν εξασκήσει κάποιες ικανότητές τους στο παιχνίδι, είναι έτοιμα να τα εφαρμόσουν και σε άλλες καταστάσεις. 

Μέχρι την ηλικία των 9, η μάθηση του παιδιού είναι πιο αποτελεσματική όταν όλη η προσωπικότητα του παιδιού ενεργοποιείται. Η ανάπτυξη της αντιληπτικής ικανότητας είναι ελλιπής όταν οι περισσότερες εμπειρίες των παιδιών πραγματοποιούνται μέσω της τηλεόρασης, του Η/Υ, του βιβλίου ή κάθε μέσο που χρησιμοποιεί μόνο 2 αισθήσεις. Οι αισθήσεις της όσφρησης,  της αφής, της γεύσης και η αίσθηση της κίνησης μέσα στο χώρο είναι κι αυτές δυνατοί τρόποι μάθησης. Το παιχνίδι βοηθάει στην κοινωνική ανάπτυξη του παιδιού, στην ικανότητα δηλαδή να συμβιώνει με τα άλλα παιδιά γνωρίζοντας ποια είναι τα όριά του. Για να επιτευχθεί αυτό, χρειάζεται μια επαφή με συνομήλικα παιδιά και ιδιαίτερα σε ώρες ελεύθερου παιχνιδιού όπου μια ευρεία γκάμα κοινωνικών ικανοτήτων μπορούν να εξασκηθούν, να αναλυθούν και να αυτό-διδαχθούν. Τέτοιες κοινωνικές ικανότητες είναι η συνεργασία, το μοίρασμα, η λεκτική επικοινωνία, η επίλυση συγκρούσεων. Μέσα από τα παιχνίδια τα παιδιά μπορούν να αναπτύξουν το σεβασμό προς τους κανόνες, να αποκτήσουν αυτό-πειθαρχία και εκτίμηση για τις διαφορετικές συμπεριφορές και πεποιθήσεις παιδιών άλλων λαών.

Τέλος, το παιχνίδι στην κοινωνική του διάσταση, είναι και ένα εργαλείο για την ηθική ανάπτυξη του παιδιού. Εκεί μπαίνουν οι έννοιες του καλού και του κακού, του επιτρεπτού και του απαγορευμένου. Ανάλογα με το ηθικό σύστημα που αποδέχεται μια κοινωνία, ένα σχολείο, μια οικογένεια, μια κατασκήνωση, θα είναι και τα ηθικά διδάγματα που θα παίρνουν τα παιδιά από τα παιχνίδια.

 

Δημοσίευση: 07/11/20, 13:35
Πηγή: "Τα κριτήρια του ωφέλιμου παιχνιδιού" (2008). Κώστας Παναγιωτίδης.